Liga Evrope: Istorija, osvajači i najveći rekordi

Liga Evrope jedno je od najvažnijih klupskih fudbalskih takmičenja na kontinentu. Iako se nalazi iza Lige prvaka u hijerarhiji UEFA takmičenja, kroz njegovu istoriju trofej su osvajali neki od najvećih evropskih klubova, među kojima su Liverpool, Juventus, Inter, Real Madrid, Chelsea, Manchester United, Atlético Madrid i Sevilla.

Današnja UEFA Europa League nastala je iz Kupa UEFA, pokrenutog u sezoni 1971/72. Tokom više od pola stoljeća mijenjali su se naziv, broj učesnika i sistem takmičenja kao i sistem sportskog klađenja na nju, ali je osnovna ideja ostala ista - klubovima iz različitih evropskih liga pružiti još jedan put do velikog međunarodnog trofeja.

Kako je nastala Liga Evrope?

Kup UEFA pokrenut je 1971. godine kao treće veliko UEFA klupsko takmičenje, uz Kup evropskih šampiona i Kup pobjednika kupova.

Novi turnir zamijenio je Kup sajamskih gradova, takmičenje koje je postojalo od 1950-ih, ali nije bilo pod direktnom kontrolom UEFA-e. Osnivanjem Kupa UEFA uvedena su jedinstvena pravila, sistem suđenja i disciplinski propisi pod nadzorom evropske fudbalske federacije.

U prvom izdanju učestvovala su 64 kluba. Takmičenje se igralo isključivo po eliminacionom sistemu, a svaki dvomeč sastojao se od utakmice kod kuće i u gostima.

Prvi osvajač bio je Tottenham. Engleski klub je u finalu 1972. igrao protiv Wolverhamptona i slavio ukupnim rezultatom 3:2. Prvu utakmicu u Wolverhamptonu Tottenham je dobio 2:1, dok je revanš u Londonu završen rezultatom 1:1.

Kup UEFA postaje jedno od najjačih evropskih takmičenja

Tokom sedamdesetih i osamdesetih Kup UEFA imao je posebno jak sportski značaj. U tadašnjem sistemu samo prvak države išao je u Kup evropskih šampiona, pa su u Kupu UEFA često završavali drugi, treći i četvrti najbolji klubovi najjačih evropskih liga.

Liverpool je osvojio takmičenje 1973. i 1976, Borussia Mönchengladbach 1975. i 1979, dok su među osvajačima tog perioda bili i Juventus, Feyenoord i PSV.

Osamdesete su donijele još veću raznovrsnost. Titule su osvajali Eintracht Frankfurt, Ipswich Town, IFK Göteborg, Real Madrid, Bayer Leverkusen i Napoli. Real Madrid je 1985. i 1986. osvojio dvije uzastopne titule, dok je Diego Maradona predvodio Napoli do trofeja 1989. godine.

Krajem osamdesetih i tokom devedesetih posebno su dominirali italijanski klubovi. Napoli, Juventus, Inter i Parma zajedno su osvojili niz trofeja i učinili Serie A najutjecajnijom ligom tog perioda u ovom takmičenju.

Kada je finale postalo jedna utakmica?

Prvih 26 izdanja Kupa UEFA završavalo se finalom koje se igralo u dvije utakmice – po jednom na stadionu svakog finaliste.

To se promijenilo u sezoni 1997/98, kada je uvedeno finale od jedne utakmice na unaprijed određenom neutralnom stadionu.

Prvo takvo finale odigrano je 1998. na Parku prinčeva u Parizu. Inter je savladao Lazio sa 3:0, a golove su postigli Iván Zamorano, Javier Zanetti i Ronaldo.

Format jedne finalne utakmice zadržan je do danas.

Nestanak Kupa pobjednika kupova dodatno je ojačao takmičenje

Još jedna velika promjena dogodila se 1999. godine, kada je UEFA ukinula Kup pobjednika kupova.

Klubovi koji bi ranije nastupali u tom takmičenju uključeni su u Kup UEFA. Istovremeno je povećana povezanost s Ligom prvaka, pa su ekipe eliminisane iz određenih faza najjačeg evropskog takmičenja nastavljale sezonu u Kupu UEFA.

Galatasaray je 2000. postao prvi klub koji je počeo sezonu u Ligi prvaka, a zatim osvojio Kup UEFA. U finalu je nakon penala savladao Arsenal i tako postao prvi turski klub sa velikim evropskim trofejem.

Nova velika promjena uslijedila je u sezoni 2004/05, kada je uvedena grupna faza. Četrdeset klubova bilo je raspoređeno u osam grupa sa po pet ekipa, a svaki tim igrao je četiri utakmice – dvije kod kuće i dvije u gostima.

Kako je Kup UEFA postao Liga Evrope?

UEFA je 2008. najavila veliko preuređenje takmičenja, a od sezone 2009/10. Kup UEFA dobio je novo ime - UEFA Europa League, odnosno Liga Evrope.

Promjena nije bila samo u nazivu. Uvedeni su novi vizuelni identitet, drugačiji sistem kvalifikacija i grupna faza sa 48 klubova raspoređenih u 12 grupa.

Prvo izdanje pod novim imenom osvojio je Atlético Madrid. U finalu 2010. u Hamburgu španski klub savladao je Fulham sa 2:1 poslije produžetaka, zahvaljujući drugom golu Diega Forlána u 116. minuti.

Od sezone 2014/15. pobjednik Lige Evrope dobio je i pravo nastupa u Ligi prvaka naredne sezone. Sevilla je osvajanjem trofeja 2015. postala prvi klub koji je iskoristio novo pravilo.

Sevilla – najuspješniji klub u istoriji Lige Evrope

Ako postoji klub koji se posebno povezuje s ovim takmičenjem, onda je to Sevilla.

Španski klub je rekordnih sedam puta osvojio Kup UEFA odnosno Ligu Evrope. Prve dvije titule stigle su 2006. i 2007, nakon čega je Sevilla ostvarila jedinstven niz od tri uzastopna trofeja 2014, 2015. i 2016. godine.

Šestu titulu osvojila je 2020. pobjedom protiv Intera, a sedmu 2023. nakon penal-serije protiv Rome. Sevilla je pritom pobijedila u svih sedam finala Kupa UEFA i Lige Evrope u kojima je nastupila.

Iza nje se sa po tri titule nalaze Inter, Liverpool, Juventus, Atlético Madrid i Tottenham. Tottenham se ovoj grupi pridružio osvajanjem trofeja 2025. godine.

Po dvije titule imaju Borussia Mönchengladbach, Feyenoord, IFK Göteborg, Real Madrid, Parma, Porto, Chelsea i Eintracht Frankfurt.

Španski klubovi ukupno su osvojili rekordnih 14 trofeja, engleski 11, a italijanski deset.

Unai Emery - trener koji je obilježio takmičenje

Posebno mjesto u istoriji Lige Evrope pripada Unaiju Emeryju.

Španski trener osvojio je tri uzastopne titule sa Sevillom između 2014. i 2016, a 2021. je sa Villarrealom u finalu savladao Manchester United.

Peti trofej osvojio je 2026. kao trener Aston Ville. Engleski klub je u finalu u Istanbulu pobijedio Freiburg sa 3:0 golovima Yourija Tielemansa, Emiliana Buendíje i Morgana Rogersa.

Aston Villa je tako osvojila svoju prvu Ligu Evrope i postala 31. različiti klub koji je podigao trofej Kupa UEFA ili Lige Evrope. Emery je s pet titula dodatno učvrstio status najuspješnijeg trenera u istoriji takmičenja.

Koji igrači drže najveće rekorde?

Istoriju takmičenja nisu obilježili samo klubovi. Među igračima posebno mjesto zauzima Henrik Larsson, koji je sa 40 pogodaka najbolji strijelac u istoriji Kupa UEFA i Lige Evrope prema UEFA statistici.

Iza njega je Pierre-Emerick Aubameyang sa 37 pogodaka, dok je Klaas-Jan Huntelaar postigao 34.

Po broju nastupa vodeće mjesto drži João Moutinho sa 99 utakmica, ispred Giuseppea Bergomija sa 96.

Naravno, poređenje različitih era nije potpuno jednostavno. Broj utakmica i format takmičenja više puta su mijenjani, pa su igrači u pojedinim periodima imali više prilika za nastupe i golove nego oni iz vremena kada se igralo isključivo po eliminacionom sistemu.

Kako danas izgleda Liga Evrope?

Još jedna velika reforma uvedena je od sezone 2024/25. Tradicionalna grupna faza ukinuta je i zamijenjena jedinstvenom ligaškom fazom sa 36 klubova.

Svaka ekipa igra osam utakmica protiv osam različitih protivnika, i to četiri kod kuće i četiri u gostima, pa je i klađenje uživo u ovoj fazi i više nego zanimljivo. Svi klubovi nalaze se na zajedničkoj tabeli.

Prvih osam nakon ligaške faze direktno prolazi u osminu finala. Klubovi od devetog do 24. mjesta igraju dodatni dvomeč za preostalih osam mjesta u osmini finala, dok ekipe od 25. mjesta naniže završavaju evropsku sezonu. Nakon toga slijedi klasična eliminaciona faza do finala.

Isti sistem koristi se i u sezoni 2026/27, koja predstavlja 56. izdanje takmičenja i 18. otkako je Kup UEFA preimenovan u Ligu Evrope. Finale će biti odigrano 26. maja 2027. na Stadionu Frankfurt u Njemačkoj.

Pobjednik će, ukoliko se već nije kvalifikovao kroz domaće prvenstvo, izboriti mjesto u ligaškoj fazi Lige prvaka 2027/28.

Zašto Liga Evrope ima posebno mjesto u evropskom fudbalu?

Liga Evrope kroz istoriju je često pružala drugačije priče od Lige prvaka. Trofej su osvajali evropski velikani, ali i klubovi kojima je upravo ovo takmičenje predstavljalo najveći međunarodni uspjeh.

Od prvog Tottenhamovog trofeja 1972, preko italijanske dominacije devedesetih i Sevilline rekordne serije, do Emeryjevog petog trijumfa 2026. i današnje ligaške faze sa 36 klubova, takmičenje se neprestano prilagođavalo promjenama evropskog fudbala.

Promijenili su se naziv, format i put do finala, ali značaj trofeja nije nestao. Liga Evrope i dalje pruža klubovima priliku da osvoje veliki evropski naslov, izbore mjesto u Ligi prvaka i upišu svoje ime uz neke od najpoznatijih ekipa u istoriji evropskog fudbala.